جاهای دیدنی تربت حیدریه | راهنمای سفر تربت حیدریه

0 67

تربت حیدریه شهری است در قلب خراسان بزرگ. از قدیم‌الایّام نامش با جاده‌ی ابریشم گره خورده و هم‌اینک نیز قطب تولید ابریشم ایران است. تربت حیدریه را شهر عرفان نیز می‌نامند، چرا که این شهر از دیرباز، خانقاهی بزرگ برای عارفان بوده است. خراسان که آمدید، پس از زیارت حرم امام رضا، تربت را هم ببینید. این شهر در فرهنگ و تاریخ حرف‌های بسیاری برای گفتن دارد، در ادامه با ما در راهنمای سفر تربت حیدریه همراه باشید.

راه‌های دسترسی به تربت حیدریه

 مسیر جاده‌ای

جاذبه های دیدنی تربت حیدریه

تربت حیدریه درست در سمت جنوبی مشهد، مرکز استان خراسان رضوی، قرار دارد. فاصله‌ی تربت تا مشهد 150 کیلومتر است. با این احتساب تربت در فاصله‌ی هزار کیلومتری تهران قرار دارد. از سمت تهران، از طریق جاده‌ی شاهرود یا جاده‌ی شماره‌ی 44 می‌توان به سبزوار و نیشابور رفت و از آنجا به‌وسیله‌ی جاده‌ی 95 به سمت تربت حرکت کرد. مسیر دسترسی مشهد به تربت هم همین جاده‌ی 95 است. امتداد جاده‌ی 95 تربت را به بیرجند متّصل می‌کند. جاده‌ی 36 تربت را از شرق به مرز تایباد و از غرب به کاشمر متّصل می‌کند. به خاطر فاصله‌ی زیاد تربت حیدریه با دیگر نقاط کشور، سفر هوایی می‌تواند ایده‌ی خوبی باشد.

مسیرهوایی

فرودگاهی به نام شهید مدرّس در تربت در حال ساخت است، امّا تا این تاریخ افتتاح نشده است. به همین منظور می‌توان از فرودگاه مشهد استفاده کرد.

 راه‌آهن

راه‌آهن، تربت را از طریق نیشابور به تهران متّصل می‌کند. مسیری امن و مقرون‌ به‌ صرفه، که لطف سفرهای زمینی را هم دارد.

جغرافیای تربت حیدریه

آب و هوای تربت حیدریه

تربت حیدریه در آستانه‌ی کویر قرار دارد. آب‌وهوای آن کم‌باران و اقلیم آن بیابانی است. در شمال و جنوب آن رشته‌کوه‌هایی قرار دارند که موجب تلطیف هوا می‌شوند. کوه ملکان با ارتفاعی بیش از سه هزار متر، بلندترین قلّه‌ی تربت حیدریه است. در تربت رود دائمی جریان ندارد و آب شهر توسّط قنات‌هایی که از عهد باستان به یادگار مانده تأمین می‌شود.

تربت حیدریه - 08 April
18°

Possible Light Rain

  • Thu

  • Fri

  • Sat

  • Sun

پوشش گیاهی

شاید این آب‌وهوا برای بسیاری جذّاب نباشد، امّا تربت حیدریه زمینی زرخیز دارد. تربت را مرکز طلای سرخ ایران می‌دانند. قرن‌ها و حتی هزاره‌ها است که مردم تربت طلا می‌کارند و حاصل زحماتشان گیاهی خوش‌رنگ و خوش‌بو است که جهانیان ایران را با آن می‌شناسند، زعفران. اگر در مردادماه به تربت حیدریه سفر کنید، مزارع وسیعی را خواهید دید که پوشیده از گل‌های بنفشی هستند. بهترین زعفران دنیا و ایران دخترپیچ نام دارد که مزارع آن در تربت است.

امّا زعفران تنها گیاه تربت نیست. خارشتر، تلخه، سو، فریاس، بادبور، گَوَن، خارخسک، ریش‌بز و… از گیاهانی هستند که چه به صورت خودرو و چه به صورت کشتِ مصنوعی در تربت می‌رویند. در کنار این‌ها بَنه، بادامشک، تاق، گز و قیچ از درخت‌چه‌هایی هستند که در ارتفاعات تربت نشو و نما دارند.

پوشش جانوری

تربت حیدریه پوشش جانوری غنی‌تری دارد. یوز، آهو، پلنگ، جبیر، گربه‌ی پالاس، کل، زرده‌بر، قوچ و میش اوریال از گونه‌های پستاندار تربت حیدریه هستند. این شهرستان آشیانه‌ی پرندگانی چون سنقر سفید، یلوه‌ی حنایی، بالابان، دال سیاه، بحری، پلیکان و سبز قبا، و همین‌طور خزندگانی چون گرزه مار، کفچه مار و لاک‌پشت آسیایی نیز هست.

جاهای دیدنی قوچان | راهنمای سفر قوچان
اینم بخون!

جاهای دیدنی تربت حیدریه | جاذبه‌های طبیعی

روستای گردشگری حصار

روستای گردشگری حصار

حصار نام روستایی‌ است در 50 کیلومتری غرب تربت حیدریه و جزو بهترین جاذبه های تربت حیدریه است. برخلاف آب‌وهوای گرم منطقه، این روستا به‌دلیل موقعیّت کوهستانی‌اش هوایی معتدل و نسبتاً سرد دارد. حصار را می‌توان روستایی جنگلی دانست و این به یُمن رودخانه‌ی‌ دائمی آن است. اگر از مردم تربت نام تفرّج‌گاهی توریستی را بپرسید، در وهله‌ی اول، حصار را معرّفی می‌کنند. حصار پر از باغ و کشت‌زار است و با ورود به آن، یاد روستاهای شمال خواهید افتاد. باغ‌داری حرفه‌ی اول اهالی حصار است، و در این روستای کوچک انواع مرکبات و صیفی‌جات تولید و به بازار عرضه می‌شود. مردم روستا فارسی را با لهجه زیبای تربتی صحبت می‌کنند که پر از واژه‌های باستانی و پهلوی است.

روستای بسک

روستای بسک

حتماً شما هم کم‌ و بیش با ابریشم آشنا هستید. ابریشم اولین‌بار توسّط چینی‌ها فرآوری شده است. تولید ابریشم فناوری ساده‌ای دارد و قدمت تولید آن در ایران به زمان ساسانیان برمی‌گردد. ابریشم نام کرمی کوچک است که از برگ درخت توت تغذیه می‌کند. کرم ابریشم برای محافظت از خود، به دور خود پیله می‌بندد. زمانی که پیله به اندازه‌ی کافی بزرگ شد، آن را درون آب با دمای صد درجه می‌اندازند که در این مرحله کرم ابریشم می‌میرد و پس از آن ریسندگی نخ ابریشم آغاز می‌شود. در ایران خراسان از دیرباز به تولید ابریشم شهرت داشته و تربت حیدریه مرکز تولید ابریشم خراسان است. در 25 کیلومتری غرب تربت حیدریه، روستای کوچک بسک قرار دارد که قرن‌ها است مردمش به تولید ابریشم مشغول‌اند. بازدید از این روستا می‌تواند تجربه‌ای بی‌نظیر و منحصربه‌فرد باشد، چرا که تمام مراحل تولید پارچه‌ی ابریشم، شامل نوغان‌داری، پیله‌کشی، سفیدگری، رنگرزی، ریسندگی و بافت پارچه در این روستا صورت می‌گیرد. به دلیل اهمیّت بالای این شغل و قدمت تاریخی آن در خراسان، روستای بسک ثبت ملّی شده و در مسیر ثبت جهانی قرار دارد.

تاریخچه تربت حیدریه

تربت‌ حیدریه در گذشته زاوه نام داشته است. قدمت نام زاوه به دوران اشکانیان می‌رسد، امّا تاریخ مکتوب و قابل توجّه زاوه، به سال‌های اولیّه‌ی پس از اسلام برمی‌گردد. در تاریخ آمده زاوه در قرن اول اسلامی شهری پرجمعیّت و آباد بوده است. این شهر در حمله‌ی مغول ویران شد و پس از آن تا مدّت‌ها، نامی از آن در تاریخ نیامده است. حمله‌ی مغول‌ موجب شیوع فرهنگ سلوک و عرفان در خراسان شد و زاوه به مرکزی برای عُرفا و بزرگان اندیشه تبدیل شد. یکی از نامدارترین عارفان زاوه، قطب‌الدین حیدر تونی بوده است که نام امروزین تربت حیدریه وام‌دار همین عارف بزرگ است. صفویّه و قاجار از دیگر دوره‌های تاریخی بوده‌اند که تربت حیدریه در آن به شکوه و رونق می‌رسد. امروزه شهر بیش از 250 هزار نفر جمعیّت دارد.

جاذبه های دیدنی تربت حیدریه | جاذبه‌های تاریخی

قنات های تربت حیدریه

قنات آب‌راهی زیرزمینی است که آب را از عمق زمین به سطح آن می‌آورد. تمدّن ایرانی رشد و بالندگی‌اش را مدیون قنات است. بخش وسیعی از فلّات ایران به‌دلیل بارندگی اندک، خشک و لم‌یزرع است و قنات در طول تاریخ دشت‌های تشنه‌ی ما را سیراب کرده است. قنات اصیل‌ترین هنر ایرانی است و خوشبختانه به نام ایران نیز ثبت جهانی شده است. در این میان تربت حیدریه را می‌توان سرزمین قنات‌ها نامید، چرا که در طول تاریخ نزدیک به هزار قنات در آن ساخته شده و اکثر آن‌ها امروزه نیز فعّال هستند. اگرچه قنات در تاریخ ایران نقشی حیاتی ایفا کرده، امّا امروزه بخش بزرگی از مردم ایران با این اختراع تمدّن‌ساز بیگانه هستند. بازدید از قنات می‌تواند تجربه‌ای منحصربه‌فرد و آموزنده باشد. پیشنهاد ما بازدید از قنات استقر در روستای فهندر است که فاصله‌ی چندانی با تربت حیدریه ندارد. قنات استقر از پر آب‌ترین قنات‌های تربت است و باعث رونق کشاورزی در روستای فهندر در دل بیابان شده است. این قنات بیش از چهار کیلومتر در زیر زمین طول دارد و صد حلقه چاه آن را به سطح زمین متّصل می‌کند. ساخت این قنات را به صفویان نسبت می‌دهند. یکی از جاهای دیدنی تربت حیدریه که پیشنهاد میشود از آن دیدن کنید قنات استقر است.

جاهای دیدنی نیشابور | راهنمای سفر نیشابور
اینم بخون!

رباط های تربت حیدریه

رباط را می‌توان با کمی اغماض همان کاروان‌سرا نامید. در شرق کشور، اقلیم بیابانی، و فاصله‌ی زیاد بین شهرها باعث شده بود، تجارت کُند و به سختی انجام گیرد. به همین خاطر ایرانیان هنردوست رباط را به وجود آوردند تا مأمنی باشد برای مسافران و خستگانِ راه. رباط غالباً به حیاطی مشجَّر و پرآب که گِرداگِرد آن حجره‌های کوچک باشد، گفته می‌شود. رباط‌ها جلوه‌ای زیبا از هنر و معماری اصیل ایرانی هستند. در تربت حیدریه چندین رباط زیبا وجود دارد که برخی از آن‌ها ظرفیّت جهانی شدن را دارند. در راهنمای سفر تربت حیدریه چند رباط زیبا را معرفی می‌کنیم.

رباط فیض‌آباد مربوط به عهد قاجار که در بخش فیض‌آباد در 30 کیلومتری تربت حیدریه قرار دارد، رباط طبسی در خیابان قائم تربت حیدریه مربوط به عهد صفوی و قاجار، رباط لاری که در بازار شهر تربت حیدریه قرار دارد و مربوط به عهد قاجار است، و رباط کسکک در 25 کیلومتری شمال تربت حیدریه در روستای کسکک که قدمت آن مربوط به عهد صفوی است.

جاذبه‌های مذهبی تربت حیدریه

مقبره‌ی قطب‌الدین حیدر تونی

مقبره‌ی قطب‌الدین حیدر تونی

بر مزار این عارف وارسته مقبره‌ای ساخته شده که امروزه از آثار برجسته معماری ایران و از جاذبه‌های اصلی تربت حیدریه است. قدمت بنا به دوران تیموریان می‌رسد، امّا در دوران صفوی، به دلیل تعلّق خاطر خاندان صفوی به عرفان و تصوّف، مورد بازسازی اساسی قرار می‌گیرد. نمای بیرونی بنا بسیار با شکوه است و اوج زیبایی آن در طاق شبستان مدوَّر آن نمایان است. این بنای آجری در خیابان قائم تربت حیدریه و مقابل پارک آب‌فشان قرار دارد. متأسفانه در سایه‌‌ی بی‌توجّهی‌ها، این بنای با ارزش صدمات فراوانی دیده است، به‌طوری‌که خانه و حوض مربوط به عصر صفوی که در سمت غرب بنا قرار دارد، در معرض نابودی کامل است.

مسجد جامع رشت‌خوار

مسجد جامع رشت‌خوار

اگر از تربت حیدریه مسیر خواف را در پیش بگیرید، پس از پیمودن 50 کیلومتر به یکی از زیباترین آثار معماری ایران می‌رسید که جزو جاذبه های دیدنی تربت حیدریه است. مسجدی به جِدّ زیبا و نیمه مخروبه که هنوز هم از آن صدای اذان به گوش می‌رسد. مسجد را ترکان سلجوقی ساخته‌اند و از آن تاریخ بارها بازسازی شده است. تیموریان و صفویان هر کدام بنابر سلیقه‌ی خود تزئیناتی به آن افزوده‌اند. متأسفانه سقف شبستان این بنای ارزشمند کاملاً فروریخته و تنها ایوانی بلند از سردر آن باقی مانده که خود نشانگر شکوه مسجد در دوران رونقش دارد. گویا این بنا کاربری دو منظوره‌ای داشته، به‌طوری که از آن هم به‌عنوان مسجد و هم به‌عنوان مدرسه‌ی علوم دینی استفاده ‌می‌شده است. در زمان حمله‌ی مغول این بنا به خانقاهی برای صوفیان تبدیل شده بود. در کنار شبستان، گنبدی مدوَّر قرار دارد که جور زمان را تاب آورده و هنوز هم پذیرای نمازگزاران است. مسجد در مکانی زیبا و مهجور قرار دارد و بازدید از آن در هنگام غروب آفتاب زیبایی آن را دو چندان می‌کند.

 

آداب و رسوم مردم تربت حیدریه

اکثریت مردم تربت حیدریه فارسی‌زبان و شیعه مذهب هستند، و از این نظر، فرهنگی یک‌دست بر شهر حاکم است. در تربت نوعی لباس محلّی وجود دارد که امروزه بیش‌تر در جشن‌ها و اعیاد پوشیده می‌شود. لباسی سفید و بلند با شلواری گشاد و سفید که بر روی آن جلیقه‌ای به رنگ سیاه پوشیده می‌شود. مردان با پوشیدن این لباس و در دسته‌های چند نفری رقصی مدوَّر با صداهایی نامفهوم انجام می‌دهند، و هماهنگی و هارمونی حرکاتشان صحنه‌های زیبایی خلق می‌کند. این رقص در منطقه‌ی خراسان به نام‌های گوناگونی خوانده می‌شود، امّا تربتی‌ها آن را آفر می‌نامند. مردم تربت به خوی ضدِّ استبدادی شُهره هستند.

جاهای دیدنی سبزوار | راهنمای سفر سبزوار
اینم بخون!

غذا در تربت حیدریه | غذاهای محلی تربت حیدریه

در تمام فرهنگ‌ها، آشپزی و غذا جایگاه ویژه‌ای دارد، و به نوعی شناسنامه‌ی فرهنگی محسوب می‌شود. در خراسان معمولاً غذاها پرکالری هستند و حبوبات جزو اساسی غذاهای محلّی است. حلیم عدس، آش حلبه، سردیگ‌چه، ساطری پلو، یتیمچه و خورشت ریواس از غذاهای محلی تربت حیدریه و خراسان هستند. توگی سرداغی نام غذایی است که در تربت طرفداران بسیاری دارد. نوعی آش ساده است که از گوشت چرخ‌کرده، ارزن، عدس، کشک، پیاز، نعناع و ادویه‌جات تهیّه می‌شود و بسیار مقوّی است. خوشبختانه در تربت در ارتباط با غذاهای محلّی فرهنگ‌سازی شده و هر ساله در این شهر جشنواره‌ی غذاهای محلّی برگزار می‌شود.

سوغات و صنایع دستی تربت حیدریه

سوغات تربت حیدریه

قالی، گلیم، انواع خشکبار، چاقو، نمدمالی، گُل‌سازی و سفال‌گری از صنایع دستی تربت حیدریه هستند که هر کدام اصالت خود را دارند. امّا سوغات تربت به همین‌ها ختم نمی‌شود. زعفران، ابریشم و حریر از اصلی‌ترین سوغات تربت حیدریه هستند که در ایران نظیر ندارند و می‌توانند بهترین انتخاب برای خرید باشند. سوغات تربت را می‌توان در بازار شهر پیدا کرد، امّا اگر بهترین را می‌خواهید باید از روستاها دیدن کنید.

جاهای دیدنی نیشابور | راهنمای سفر نیشابور
اینم بخون!

اقامت در تربت حیدریه

برای اقامت در تربت حیدریه دچار زحمت نخواهید شد. با هزینه‌ای معقول می‌توانید شب را در هتل برادران در میدان شهدا استراحت کنید. می‌توانید در مجتمع اقامتی پیش‌کوه، که در دل پارکی جنگلی قرار دارد، شبی خاطره‌انگیز را سپری کنید. اقامتگاه بوم‌گردی زیبایی نیز در روستای زرگ، در نزدیکی شهر تربت، قرار دارد که همه روزه پذیرای مسافران است. باغ ملّی یا همان پارک آب‌فشان در خیابان قائم قرار دارد و از این پارک می‌توان به تمام نقاط شهر دسترسی داشت.

گردشگری همیشه به معنای هیجان و زرق‌وبرق نیست. سفر می‌کنیم تا ببینیم و بدانیم آن‌چه را که تاکنون نمی‌دانستیم. خراسان را از دیرباز ایران بزرگ می‌نامیدند و این ادّعای گزافی نیست. خانقاه‌ها، مقبره‌ها، مساجد، رباط‌ها و خانه‌های خشتی همه گواه می‌دهند که خراسان مهد تمدّنی بزرگ است. خراسان جایی ا‌ست که مردمانش قهر طبیعت را مهار کرده‌اند و در طی هزاره‌ها تمدّنی را به وجود آورده‌اند که امروزه آن را تمدّن ایرانی می‌نامیم. خراسان، بزرگ است.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.